Nieuwjaarswoorden bij deDNKRS door Hildi Glastra van Loon

Door de bomen het bos zien (Jan Bommerez); een samenvatting en toelichting in het kader van onderwijs

Het afgelopen jaar heb ik mij erg geraakt gevoeld door de huidige stand van zaken in het onderwijs. De hoogbegaafde leerlingen zijn misschien al jaren de kanarie in de kolenmijn, die als eerste hebben aangevoeld wat er misging. Toen ik de cursus ‘dialoog begeleiden’ afgelopen jaar volgde, is er iets in gang gezet dat mij niet meer loslaat. Je kent het wel; ineens wil je alles over een onderwerp weten omdat je erdoor gegrepen bent. Je leest alles wat los en vast zit en bent naarstig op zoek naar antwoorden en bevestiging van je ideeën en onderbuikgevoelens. Zo verging het mij de afgelopen maanden ten aanzien van de crisis in het onderwijs.

Ik denk dat er in het onderwijs weer aandacht moet komen voor de menselijke maat, de verbinding. Verbinding tussen de leerkrachten onderling, tussen de leerkracht en het kind, maar ook de verbinding met zichzelf, voor zowel leerkracht als kind.

Alhoewel ik er absoluut het nut van inzie, denk ik dat we totaal zijn doorgeslagen in het meten in het onderwijs. De toetsen, de scores, de methodes, alles wat meetbaar is en houvast lijkt te bieden is leidend geworden, in plaats van het kind en de leerkracht. We werken aan doelen, reflecteren ons suf met de kinderen en hopen daarmee te bereiken dat kinderen zich optimaal ontwikkelen. Maar door al dat meetbare is nauwelijks nog ruimte om dat te doen wat juist is op enig moment voor een bepaald kind of de hele klas. Daarmee is er weinig ruimte voor waar het echt om draait in het onderwijs: ontwikkeling van de totale mens, passie en flow voor zowel de leerkrachten als de leerlingen.

Bij deDNKRS is juist dát wat voorop staat: werken met passie en flow, we proberen te doen waar we goed in zijn en wat we fijn vinden om te doen, zodat we vanuit deze flow anderen optimaal kunnen helpen en inspireren. In de boeken en artikelen die ik de afgelopen tijd las, kwam ik hier opvallend veel over tegen en met name het boek ‘Door de bomen het bos zien’ heeft me veel geleerd hierover.

Het boek gaat over zelforganiserende processen en hoe deze verlopen. Er wordt telkens een vergelijking gemaakt met de natuur. Moderne organisaties zoals Shell en Toyota bestuderen de principes die in de natuur werkzaam zijn, om zo optimaal te kunnen functioneren als bedrijf. Structuren dwingen veel mensen zich statisch en reactief te gedragen. Door een dergelijk keurslijf krijgen we limieten opgelegd. Organisaties die zich gedragen als levende, open systemen met een ‘ziel’ zijn zelforganiserend en daarmee duurzaam, zo blijkt uit onderzoek. Zodra er ruimte ontstaat voor onze creatieve kracht (flow), zien we zelforganiserende processen ontstaan die de organisatie als geheel dienen, aldus Bommerez.

Denk hierbij even aan de klas die na verloop van tijd normaliseert wanneer je kinderen hiervoor de ruimte geeft. Bommerez: Wanneer we een ecosysteem scheppen waarin rupsen vlinders kunnen worden, zal een spontaan, zelforganiserend proces op gang komen. De hele natuur is zelforganiserend. Problemen die we hebben worden veroorzaakt door verstoring van de spontane, natuurlijke orde.

Met onze verrijkingsklassen en begeleidingstrajecten kunnen we een ‘natuurlijke omgeving’ creëren, zodat het zelforganiserende proces (ook in het kind zelf) op gang kan komen. Dit betekent voldoende ruimte voor chaos en creativiteit, want na chaos komt er vanzelf een orde. En voldoende ruimte en veiligheid voor kinderen om in een flow te komen.

Dit zou ook kunnen betekenen dat het werken aan specifieke doelen een belemmering vormt omdat het te veel structuur biedt? Wat mij betreft een overdenking waard. Wat als we puur vertrouwen op de natuurlijke ontwikkeling van het kind, zonder dat we dit voortdurend bewust willen maken? Wat als we kinderen gewoon ervaringen laten opdoen en dat leren noemen? Ik zeg niet dat het zo moet, maar vind het wel een interessante gedachte en een onderzoek of dialoog waard.

Bommerez stelt in zijn boek het volgende: Alles wat we bewust doen in de richting van verbondenheid, meer betrokkenheid, meer eenheid, geeft meer levenskracht aan het systeem. De belangrijkste schakel in organisaties zijn niet de personen maar de relaties die zij met elkaar hebben. Er is dus ruimte nodig om stevige relaties met elkaar aan te gaan. Daarna komt pas het denken. Denken is een beperkt proces in vergelijking met inspiratie en intuïtie. Denken is zelfbevestigend en een gesloten systeem. Via passie en flow zijn wij een open systeem. Mogelijkheden komen dan tot ons, daarna kunnen we er pas over nadenken.

Mensen snakken ernaar gezien te worden voor wie zij werkelijk zijn: mensen met een hart en een ziel. Dit geldt dus zowel voor de leerkracht als voor de leerling. De magische woorden voor levende systemen zijn vertrouwen en zingeving. Waar doe ik het allemaal voor en wie steunt, stimuleert en inspireert mij?

Bommerez: In een werkomgeving (en dus ook op scholen, red.) is het goed om rekening te houden met de hele mens en niet alleen maar met zijn productiecapaciteit. De kwaliteit van leven zou tijdens de werktijd (en schooltijd, red.) niet anders moeten zijn dan daarbuiten, zo valt te lezen in het boek.

Wat mij betreft is het is de hoogste tijd dat er weer echt naar leerkrachten en kinderen gekeken en geluisterd wordt, in alle openheid, oordeelvrij, met oprechte interesse en met aandacht voor vertraging en verstilling. Hier zou ik heel graag een bijdrage aan leveren zelf en met deDNKRS: kijken naar wat gemeenschappelijk is en echt in relatie zijn met elkaar, samen bouwen aan een systeem dat draait op universele principes als respect, openheid, vertrouwen en wederzijdsheid. Daar zie ik kansen voor het onderwijs, maar ook voor onszelf bij deDNKRS.

17 januari 2020, Hildi Glastra van Loon

Human resources are like natural resources; they’re often buried deep. You have to go looking for them, they’re not just lying around on the surface. You have to create the circumstances where they show themselves.

Sir Ken Robinson

 

Deel je ervaringen en lees die van anderen!

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *