Conferentie over creativiteit in hoogbegaafd onderwijs

De thematische ECHA-conferentie vond plaats van 16 tot 18 oktober 2019 in de historische stad Dubrovnik, aan de Kroatische Adriatische kust. Het thema van de conferentie was creativiteit. De conferentie was bedoeld om waardevolle onderzoeksinzichten over creativiteit te communiceren en om in gesprek te gaan over zinvolle en duurzame ontwikkelingen in hoogbegaafd onderwijs.

deDNKRS kwam met waardevolle inzichten thuis. Inzichten die we met plezier inzetten voor alle leerkrachten en kinderen die wij begeleiden. Voor de geïnteresseerden delen we hier in beknopte vorm enkele bevindingen uit diverse lezingen.

Context school en maatschappij
Uit onderzoek (Verenigde Staten) komt naar voren dat slechts 19 procent van de ondervraagde leerlingen denkt dat de leerstof relevant is voor de doelen in hun leven. 13 procent ziet een connectie met hun toekomstige positie in de maatschappij. Cognitieve (schoolse) uitdaging wordt ervaren als ‘werk’. Creativiteit daarentegen geeft een leerling keuzemogelijkheden, verhoogt de intrinsieke motivatie en wordt als uitdagend ervaren, zo blijkt uit hetzelfde onderzoek.

Moed
Om met Robert Sternberg te spreken: “Creativity is a decision”. Kiezen voor creativiteit brengt risico’s met zich mee. Het vereist moed en roept de volgende overpeinzingen op.

  • Wat denken mensen ervan?
  • “Better safe than sorry”
  • Wat als ik geen erkenning krijg of gerespecteerd word?

Zelfregulatie
‘Werkblad-onderwijs’ belemmert het creatieve denken. Bij leren zijn de stappen vastomlijnd. Bij creativiteit liggen de stappen niet vast, ze veranderen voortdurend, je past ze telkens aan. Zelfregulatie is cruciaal om ideeën om te zetten in producten of uitvoering. Maak duidelijk dat creativiteit gepaard gaat met emoties, obstakels en herzieningen. Geef ruimte voor autonomie.

Impact op verschillende niveaus van problematiek
Toekomstige beroepen vragen meer om niet-routinematige denkvaardigheden. Het is belangrijk om op alle niveaus creatief te kunnen denken. Als je begint met het leren op te lossen van kleine problemen, dan zul je later beter in staat zijn om grotere problemen aan te pakken en om vervolgens invloed te hebben op het oplossen van de wereldproblematiek. En het effect van creativiteit strekt nog verder. Soms kan het oplossen van een klein probleem verstrekkende gevolgen hebben en daarmee bijdragen aan het oplossen van een groot probleem.

Groepen en teams
Groepen en teams verschillen wezenlijk van elkaar. Het werken in groepen aan één probleemoplossende taak gaat vaak ten koste van creativiteit. Het kan frustrerend werken omdat de focus op het groepsproces ligt in plaats van op de creatieve uitingen. Werken in duo’s werkt vaak beter. Afwisselende taken binnen groepen lijken creatief denken te vergroten en dragen bij aan het gezamenlijke resultaat, door afstemming. Een groep die wisselt in samenstelling met individuele taken helpt de sociale druk te verminderen.

21e eeuwse vaardigheden
Aanbevelingen voor het onderwijs:

  1. Modelling: het voorleven van creatief denken
  2. Articulation: leerlingen laten presenteren hoe ze tot een idee gekomen zijn, laat ze het echt maken/uitvoeren, feedback ontvangen en verbeteren.

Creativiteit zou geen onderdeel moeten zijn van de 21e eeuwse vaardigheden, maar een denkvaardigheid die voorwaarde is om deze vaardigheden eigen te maken en te ontplooien.

Verschillen, posities en perspectieven
Creativiteit vindt zijn oorsprong in het verschil. Als er geen verschillen zouden zijn, dan was er geen creativiteit. We nemen allemaal verschillende posities in de wereld in. Deze posities stellen ons in staat om specifieke perspectieven (perceptueel, conceptueel etc.) te ontwikkelen als een manier om ons tot de wereld en tot anderen te verhouden. Een ander ziet dingen die jij niet ziet. Anderen hebben informatie die je nodig hebt om jezelf te kennen en begrijpen. We denken vaak dat we het perspectief van de ander begrijpen, maar dat is feitelijk niet zo. Ook als je naar hetzelfde kijkt als de ander, kun je iets verschillends zien; door je positie, je rol (op dat moment), een andere kijk op de wereld. Al deze perspectieven zijn interessant.

Dialoog
Alle perspectieven hebben een oorsprong; sociaal en cultureel. Het is de kunst om de dialoog aan te gaan. De dialoog tussen perspectieven, kijken naar perspectieven van anderen en van perspectief te veranderen. Door dialoog kan een totaalbeeld ontstaan.

Uitbreiding van menselijke mogelijkheden
Mensen leven niet alleen in het hier en nu, maar zijn in staat hun ervaring van de wereld te verrijken en uit te breiden door:

  • herinneringen aan het verleden
  • zich de toekomst voor te stellen
  • alternatieven af te wegen
  • te anticiperen op problemen
  • zich in het denkproces af te vragen ‘wat als…’

Onze mogelijkheden worden groter, we worden creatiever. (“Wat zou Leonardo da Vinci hebben gedaan met een MacBook?”) Creativiteit is een van de belangrijkste processen waarmee we het mogelijke verkennen en uitbreiden. Dit doen we door na te denken over onze positie(s) en perspectieven en door het aannemen en construeren van nieuwe manieren van zien, handelen en zijn. We negeren over het algemeen de perspectieven die we niet willen kennen. In plaats hiervan zouden we andere perspectieven kunnen gebruiken om ons eigen perspectief te vergroten.

Implicaties voor het onderwijs
Onderwijs is gebaseerd op het idee dat een docent de leerlingen iets leert. Hoe kun je hier anders naar kijken? Welke mogelijkheden zijn er?

  1. Wees je bewust van verschillen, in plaats van ze te negeren of af te wijzen als ‘fout’. (Als je een kind een afwijkend antwoord hoort geven, accepteer dat dan. Er zijn meerdere manieren van denken.)
  2. Waardeer de verschillen, in plaats van ze te gebruiken om je eigen perspectief te versterken. (Waarderen is niet hetzelfde als ermee akkoord gaan. Doe moeite om de logica van de ander te begrijpen, sta ervoor open.)
  3. Handel op basis van het verschil, in plaats van je alleen goed te voelen over het feit dat je ‘geluisterd’ hebt naar ideeën van anderen. (Deel het idee en onderzoek de mogelijkheden.)

Deel je ervaringen en lees die van anderen!

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *