Executieve functies – basisvaardigheden

Executieve functies zijn de basisvaardigheden om taken uit te voeren. Ze maken het mogelijk om zonder al te veel problemen om te gaan met de kansen en uitdagingen die het dagelijks leven ons geeft. Bijvoorbeeld je gedrag goed organiseren zodat je uiteindelijk toch op tijd op voetbal komt, dat proefwerk niet over het hoofd zien, niet huilen als een speelafspraak verplaatst moet worden, enzovoort.

Het gaat bij executieve functies om het volgende:

• Responsinhibitie
• Werkgeheugen
• Emotieregulatie
• Flexibiliteit
• Volgehouden aandacht
• Taakinitiatie
• Planning/prioriteren
• Organisatie
• Timemanagement
• Doelgericht gedrag
• Metacognitie

Kortom: de executieve functies omvatten zo’n beetje alle vaardigheden die een kind nodig heeft om aan de eisen te kunnen voldoen die op school, thuis en onder vrienden aan hem of haar worden gesteld. Dankzij deze functies kun je strategieën bedenken, een stapsgewijze aanpak volgen, effectief reageren op problemen en veranderingen, en ondertussen het einddoel in de gaten houden. Dankzij deze functies kun je keuzes maken, starten of stoppen met een activiteit en focussen op belangrijke zaken. Deze functies geven je het vermogen je impulsen te beheersen, feedback te evalueren, je aan te passen of te herstellen, te besluiten hoe en wanneer je reageert, enzovoort. Deze vaardigheden worden steeds belangrijker naarmate het kind opgroeit. Uiteindelijk zijn ze van belang voor een geslaagd volwassen leven.

Soepel samenspel
Het benodigde soepele samenspel tussen de executieve functies kun je vergelijken met fietsen. Je hebt er alle basisvaardigheden voor nodig: trappen, sturen en remmen. Eén vaardigheid op zich zorgt nog niet voor een vloeiende rit. Sterker nog: als één vaardigheid niet goed werkt, geeft het problemen. De kernvaardigheden moeten dus samenwerken voor een soepel en effectief functioneren.

Veel hoogbegaafde kinderen ontbreekt het (deels) aan deze vaardigheden. Dit is vaak frustrerend voor ouders en leraren en ook voor het kind zelf. (Hersen)onderzoek heeft uitgewezen dat kinderen die slim maar ongefocust zijn, gewoonweg niet over bepaalde executieve functies beschikken (zie Huizinga 2012). Verder blijken hoogbegaafde kinderen ook sneller te reageren op situaties en maken ze meer fouten. Als je weet waaraan het ligt dat je elke dag hetzelfde moet vragen, je zoon van twaalf nog steeds geen veters kan strikken, met mes en vork eten een drama is, je kind slecht tegen zijn verlies kan, te losse handjes heeft en niemand meer met je kind wil spelen, dan hoef je niet meer zo boos te worden. Je kind kan de benodigde executieve vaardigheden wél leren! Maar als ouder zal je hiervoor geduld en enige vasthoudendheid moeten hebben (of ontwikkelen).


Marianne van Gelder

Bronnen
Cooper-Kahn, J. & Foster, M., 2014: Executieve functies versterken op school, een praktische gids voor leerkrachten, Hogrefe.
Dawson, P. & Guare, R., 2009: Slim maar…, Help kinderen hun talenten benutten door hun executieve functies te versterken, Hogrefe.
Dawson, P. & Guare, R., 2013: Slim maar…, Pubereditie. Help adolescenten hun talenten benutten door hun executieve functies te versterken, Hogrefe.
Geurts, H.M. & Huizinga, M., 2015: Aandacht en executieve functies. To appear in: H. Swaab, A. Bouma, J. Hendriksen, & C. König (Eds.).
Klinische kinderneuropsychologie (2nd ed.). Amsterdam: Boom.
Huizinga, M., 2012: “We begrijpen steeds beter hoe executieve functies werken”, interview in Tijdschrift voor Remedial Teaching 2012/5, 20e jaargang nr.5.
Smidts, D., & Huizinga, M., 2011: Gedrag in uitvoering. Amsterdam: Uitgeverij Nieuwezijds.

Lees meer in haar boek hoogbeGAAFd LEVEN!

Deel je ervaringen en lees die van anderen!

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *