Hoogbegaafd

deDNKRS levert een bijdrage aan de ontwikkeling van talent bij hoogbegaafde kinderen en volwassenen door middel van begeleiding, advies en scholing aan hoogbegaafden zelf en hun omgeving, zoals ouders, leerkrachten, leidinggevenden en andere betrokkenen. deDNKRS biedt onder meer verrijkingsklassen en hulp aan kinderen en jongeren bij onderpresteren en faalangst door middel van therapie en begeleiding.
Voor basisscholen hebben wij een gevarieerd aanbod op het gebied van hoogbegaafdheid, van teamtrainingen en ambulante begeleiding tot (beleids)advisering. Wij zijn gespecialiseerd in montessorionderwijs en andere vormen van vernieuwingsonderwijs.

deDNKRS vindt dat begeleiding aan meer- en hoogbegaafden vooral inspirerend en leuk moet zijn.

deDNKRS denkt dat inzicht in hoe het proces van in aanleg aanwezige capaciteiten naar succesvolle prestaties verloopt, zal bijdragen aan de ontwikkeling en het geluk van hoogbegaafde kinderen en volwassenen.

deDNKRS werkt samen met de hoogbegaafde aan het verkrijgen van inzicht in het eigen (leer)gedrag. Als je weet aan welke “leerknoppen” je kunt draaien heb je de mogelijkheid om jezelf bij te sturen. Door zelfinzicht in het eigen leren kunnen deze leerlingen zodanig grip krijgen op hun leermogelijkheden dat ze bewust kunnen groeien richting succesvolle prestaties.

Kinderen van aanleg naar succes
De weg naar succes begint met aanleg. Aanleg of begaafdheid geeft aan wat kinderen in potentie kunnen. Het is echter niet zo dat aanleg automatisch leidt tot hoge prestaties. De weg van ‘aanleg’ naar ‘succesvolle prestaties’ is een weg die volgens ons wordt bepaald door drie factoren:

  1. De kracht van jezelf
    We kunnen dit wilskracht noemen. De eigen drive, de wil om te presteren. (Topsporters bijvoorbeeld beschikken over een sterke drive om de top te halen, hebben er veel voor over en zetten er veel voor opzij.)
  2. De kracht van de omgeving
    Deze kracht wordt bepaald door meerdere factoren, o.a. gezin, vrienden, school of werk. Deze factoren kunnen een positieve maar ook een negatieve invloed hebben op het realiseren van prestaties.
  3. Het proces van leren
    We onderscheiden hierbij informeel en formeel leren. Informeel leren is leren zonder strategie en met weinig moeite. Leren dat vanzelf gaat. Dit gebeurt bijvoorbeeld thuis als je een tijdschrift leest of als je een museum bezoekt.

Uitdaging
Formeel leren is leren met een strategie, waarbij inzet, moeite en doorzetten worden gevraagd. Hoogbegaafde leerlingen die onvoldoende uitgedaagd worden leren ook op school voornamelijk op een informele manier en doen daardoor onvoldoende ervaring op in het formele leren. Met als gevolg dat ze onvoldoende vaardigheden ontwikkelen in bijvoorbeeld discipline, doorzetten en metacognitieve vaardigheden zoals plannen en reflecteren.

Hoogbegaafdheid
Wat betreft het IQ, wordt er vaak onderscheid gemaakt tussen begaafdheid (IQ-score van 121 – 129) en hoogbegaafdheid (een IQ-score van 130 of hoger). Van de Nederlandse bevolking heeft 2,8% een IQ-score van 130 of hoger. Maar ook kinderen met een IQ vanaf 121 kunnen problemen ervaren die bij hoogbegaafde leerlingen bestaan. Bij deDNKRS zijn wij van mening dat hoogbegaafdheid gekenmerkt wordt door een hoog IQ in combinatie met een speciale manier van denken: je denkt in grotere stappen dan anderen en bent creatiever en zelfstandiger in het bedenken van oplossingen voor bepaalde problemen. Bij hoogbegaafde kinderen en jongeren zijn het doorzettingsvermogen en de wil om je doel te bereiken vaak sterk ontwikkeld. De omgeving, zoals gezin, school of werk en vrienden spelen een grote rol in het tot uiting komen van talent.

Wij kiezen daarom bij de beschrijving van hoogbegaafdheid graag ook voor de begaafdheidskenmerken, zoals hieronder in een overzicht verzameld door het Informatiepunt Onderwijs- en Talentontwikkeling (SLO). Het geeft een goed beeld van de meer en minder bekende kenmerken van hoogbegaafdheid die minstens
zo belangrijk zijn als het IQ.

 

Een omschrijving die hoogbegaafdheid in al zijn facetten beschrijft is het Delphi-model, opgesteld door Maud van Thiel (2008) in samenwerking met twintig experts op het gebied van hoogbegaafdheid:

‘Een hoogbegaafde is een snelle en slimme denker, die complexe zaken aankan. Autonoom, nieuwsgierig en gedreven van aard. Een sensitief en emotioneel mens, intens levend. Hij of zij schept plezier in creëren.’

Gerelateerde afbeelding

Deze omschrijving maakt duidelijk dat een hoogbegaafd mens, ook als het nog een kind is, niet alleen op intellectueel vlak maar ook op andere gebieden anders in elkaar zit dan de meeste mensen. Karaktereigenschappen van hoogbegaafden die veel invloed hebben op zowel de binnenwereld als de interactie met de buitenwereld zijn: creatief, snel, intens en complex. Het lijkt of alles sterker aanwezig is en intenser wordt waargenomen.

Creatief, snel, intens en complex

De elipsen aan de rand van het model tonen de bijvoeglijke naamwoorden creatief, snel, intens en complex. Hoogbegaafden zijn creatieve denkers die andere oplossingen kunnen bedenken en hele originele ideeën kunnen hebben. Het is belangrijk dat ze het idee krijgen dat hun afwijkende manier van denken wordt gewaardeerd. Ze zijn ook snel: ze denken snel, voelen snel, leggen snel verbanden. Ze zijn daardoor ook sneller verveeld. Ook kunnen ze moeite hebben met het feit dat anderen hun snelle gedachtegang niet kunnen volgen. Hoogbegaafden denken niet zwart-wit, ze bekijken alles kritisch en van meerdere kanten. Dit wordt op school of op het werk niet altijd gewaardeerd. Tenslotte ervaren veel hoogbegaafden alles heel intens. Dat geldt voor hun gevoelens, voor hun behoefte aan autonomie, voor de manier waarop ze zich uiten.

Dit alles leidt tot een complex geheel. Het Delphi-model toont dat alle elementen met elkaar verbonden zijn. Als alle elementen in balans zijn is dat prettig. Een hoogbegaafde kan een rijk leven hebben! Maar soms kunnen bepaalde elementen andere elementen overheersen of zijn er blokkades tussen de elementen ontstaan. Dat maakt het leven voor hoogbegaafden niet altijd even gemakkelijk.

Behoefte aan autonomie

Hoogbegaafden hebben vaak een zeer sterke wil, die voortkomt uit hun snelle denken en hun rijke gevoel. Hoogbegaafden functioneren beter en prettiger wanneer er meer ruimte is voor autonomie. Dat kan zich bij een kind bijvoorbeeld uiten in een grote drang om zelf te bepalen wat hij wil doen of wat zij wil leren. Bij een volwassen werknemer kan het blijken uit het slecht kunnen omgaan met een autoritaire werkgever. Als hoogbegaafden iets willen of bedacht hebben gaat dat vaak gepaard met een grote gedrevenheid en een onbegrensde nieuwsgierigheid. Toch zal je dit niet bij elke hoogbegaafde zien. Als op school of in de opvoeding geen rekening wordt gehouden met de kenmerken van de binnenwereld kan het willen gestopt zijn. Maar doorgaans zie je bij hoogbegaafden een sterke drang om met ideeën iets te willen creëren.

Hoogsensitief

Hoogbegaafden zijn zeer gevoelig voor prikkels van buitenaf, soms zelfs ronduit overgevoelig. Die hoge sensitiviteit kan zich op meerdere vlakken uiten. De Poolse psychiater Dabrowski ontwikkelde een theorie over deze ‘overexcitabilities’. Kort omschreven: alle prikkels die continu uit de buitenwereld worden opgevangen triggeren de binnenwereld in een continu proces. Daarom is het belangrijk dat hoogbegaafden leren omgaan met deze continue stroom van prikkels, gedachten en gevoelens.

Kenmerken hoogbegaafdheid

Om een indruk te geven over welke kenmerken bij hoogbegaafdheid horen, volgt hier een opsomming van veel voorkomende eigenschappen, zoals die in de literatuur genoemd worden.

  • zijn aanzienlijk sneller in het begrijpen en verwerken van nieuwe stof dan gemiddelde leerlingen,
  • hebben gemakkelijker inzicht in complexe leerstof,
  • zijn intellectueel nieuwsgierig, ze stellen veel vragen,
  • hebben een zeer goed geheugen,
  • hebben een grote en rijke woordenschat,
  • zijn taakgericht en geconcentreerd, als de motivatie er is of gewekt is,
  • kunnen perfectionistisch zijn, stellen hoge eisen aan zichzelf en vaak ook aan anderen,
  • kunnen zeer creatief denken,
  • zijn in staat om al heel jong verbanden te leggen,
  • hebben een zeer groot, bijna overdreven rechtvaardigheidsgevoel,
  • bekijken de wereld door een heel andere bril dan hun leeftijdgenoten,
  • experimenteren graag,zijn kritisch ten opzichte van alles, dus ook van regels, gewoonten en tradities,
  • hebben belangstelling voor veel dingen; hebben een brede waaier van interesses,
  • kunnen moeilijk keuzes maken, veel is interessant en/of belangrijk,
  • zijn gevoelig voor gevoelens en behoeften van anderen en houden daar meestal rekening mee, ook ten koste van zichzelf,
  • doorzien sociale patronen en herkennen emoties bij anderen,
  • zijn jonger dan anderen gericht op allerlei vragen, ook levensvragen (wat gebeurt er als je dood bent? waarom maken mensen oorlog?).

Jongeren

In Nederland heerst een cultuur waarbij het nog steeds niet gebruikelijk is om over jezelf te zeggen dat je hoogbegaafd bent. Jongeren die hoogbegaafd zijn herkennen zich vaak wél in de hieronder genoemde lijst met kenmerken en beschrijvingen. Daarnaast herkennen hoogbegaafden elkaar, en kunnen zij vaak precies aanwijzen wie in hun omgeving ook ‘zo’ is.

● I have always had an insatiable curiosity
● I set very high standards for myself and can be my own worst critic
● I have a powerful need to know and am a seeker of ultimate truths
● I have been criticized for being ‘too much’ of just about everything
● I have always felt deeply wounded by injustice and human suffering
● I can see many sides to nearly every issue and love a good debate
● I have a lot of energy and often feel driven by my own creativity
● I am often seen as the ‘idea person’ in a group
● I love puzzles, mazes, paradoxes, complex ideas, and words
● I often feel responsible for problems that don’t actually belong to me
● Many times have felt ‘different’, and sometimes I feel like a minority of one
● I am dyed-in-the-wool perfectionist
● I have been criticized for not ‘sticking with one thing’
● Honesty, integrity, and authenticity are very important to me
● I have a history of questioning rules and challenging authority
● I seem to be bothered by bright lights, aromas, and noises that others ignore
● I have a well-developed sense of humour that is somewhat offbeat
● I have maintained my childlike sense of playfulness and wonder

Recognize yourself or someone you know?
(Mary-Elaine Jacobsen, 1999)

Reacties zijn gesloten.